Nowe zasady pisowni od 2026 r. – co nauczyciel musi wiedzieć
Krótka odpowiedź
Nowe zasady pisowni obowiązują od 1 stycznia 2026 r. i wynikają z komunikatu Rady Języka Polskiego z 10 maja 2024 r. Nauczyciel musi wiedzieć, że zmiany dotyczą tylko zasad konwencjonalnych: wielkiej i małej litery oraz pisowni łącznej i rozdzielnej, a reguły ó, rz i ch się nie zmieniły.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe zasady pisowni polskiej. To pierwszy rok szkolny, w którym nauczyciele uczą i sprawdzają prace wyłącznie według nich. Poniżej zebraliśmy wszystkie zmiany z przykładami oraz praktyczne wskazówki, jak je wprowadzać na lekcjach.
W skrócie
- Nowe zasady pisowni obowiązują od 1 stycznia 2026 r. (komunikat Rady Języka Polskiego z 10 maja 2024 r.).
- Zmieniono tylko zasady konwencjonalne: wielką i małą literę oraz pisownię łączną i rozdzielną; ó/u, rz/ż i ch/h bez zmian.
- Wycofano zmianę dla nazw geograficznych: „wyspa Uznam”, „półwysep Hel” nadal z małą literą.
- Gdzie Rada dopuściła warianty, żadnej dopuszczonej formy nie uznaje się za błąd.
Kto ustalił nowe zasady i od kiedy obowiązują?

Zmiany przyjęła Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN. Ogłosiła je w komunikacie z 10 maja 2024 r., a weszły w życie 1 stycznia 2026 r. Zgodnie z komunikatem od tego dnia jedynym ważnym źródłem zasad jest dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, który zbiera zarówno dawne, jak i nowe reguły.
Ważne dla szkoły: zmieniono wyłącznie zasady konwencjonalne – wielkie i małe litery oraz pisownię łączną i rozdzielną. Zasady historyczne, czyli pisownia ó/u, rz/ż, ch/h, pozostały bez zmian.
Decyzją z 27 października 2025 r. (komunikat z 7 listopada 2025 r.) Rada wycofała jedną z zapowiadanych zmian – dopuszczenie wielkiej litery w wyrazie gatunkowym nazw geograficznych: nazwy geograficzne typu „wyspa Uznam”, „półwysep Hel” piszemy nadal z małą literą w pierwszym członie.
Jakie zmiany dotyczą wielkiej i małej litery?

- Nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi – wielką literą : Warszawianin, Zgierzanin, Mokotowianin, Nowohucianin. Nieoficjalne nazwy etniczne (np. szkop / Szkop) można pisać małą lub wielką literą.
- Pojedyncze egzemplarze wyrobów marki – wielką literą : samochód marki Ford i „pod oknem zaparkował czerwony Ford”.
- Przymiotniki od nazw osobowych – małą literą, bez względu na to, czy odpowiadają na pytanie „jaki?”, czy „czyj?”: dramat szekspirowski, koncert chopinowski, filozofia sokratejska. Przymiotniki od imion na -owy, -in (-yn), -ów można pisać małą lub wielką literą: zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom.
- Nazwy komet – wszystkie człony wielką literą : Kometa Halleya.
- Nazwy obiektów przestrzeni publicznej – wielką literą także pierwszy wyraz pospolity : Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Most Poniatowskiego, Cmentarz Rakowicki. Wyjątek: wyraz „ulica” zostaje małą literą (ulica Józefa Piłsudskiego).
- Nazwy lokali usługowych i gastronomicznych – wszystkie człony wielką literą (poza przyimkami i spójnikami): Kawiarnia Literacka, Apteka pod Orłem, Teatr Wielki.
- Nazwy orderów, medali, nagród i tytułów honorowych – wszystkie człony wielką literą : Nagroda Nobla, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.
Jakie zmiany dotyczą pisowni łącznej i rozdzielnej?
- „nie” z imiesłowami odmiennymi – zawsze łącznie : niepalący, niewykonany, nieprzeczytana. Zniesiono tzw. świadomą pisownię rozdzielną.
- „nie” z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym – łącznie : niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nienajstaranniej.
- -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami – rozdzielnie : „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”.
- „pół” – łącznie w wyrażeniach typu półzabawa, półżartem, półserio, półspał; z łącznikiem w połączeniach typu pół-Polka.
- Pary wyrazów typu tuż-tuż – dopuszczalne trzy zapisy: tuż-tuż, tuż, tuż lub tuż tuż.
- Przedrostki przed wyrazem pisanym wielką literą – z łącznikiem : arcy-Europejczyk.
- super-, ekstra-, eko-, mini-, mega- itp. – łącznie lub rozdzielnie: superpomysł lub super pomysł, miniwieża lub mini wieża.
- niby- i quasi- – łącznie z wyrazami pisanymi małą literą (nibyartysta, quasinauka), z łącznikiem przed wielką literą (niby-Polak).
Co to oznacza dla oceniania prac uczniów?

Od 1 stycznia 2026 r. dawne zapisy, które zmieniono, są błędne – np. „nie palący” w znaczeniu imiesłowu albo „warszawianin”. Z kolei tam, gdzie Rada dopuściła warianty (super pomysł / superpomysł, Zosina / zosina, tuż-tuż / tuż tuż), nie należy uznawać żadnej z dopuszczonych form za błąd.
Praktyczna wskazówka: w podręcznikach i zbiorach wydanych przed 2026 r. mogą się znajdować zapisy według dawnych zasad. Warto przejrzeć zadania przed lekcją, a uczniom powiedzieć wprost, że część przykładów w starszych książkach jest już nieaktualna.
Jak wprowadzić zmiany na lekcji?

Proponowany przebieg jednej lekcji w klasach 6–8 lub w liceum:
- Krótki test „stara czy nowa pisownia?” – 10 zdań, uczniowie zaznaczają, który zapis jest poprawny dziś.
- Omówienie trzech zmian najczęściej spotykanych w tekstach uczniów : nazwy mieszkańców, „nie” z imiesłowami, przymiotniki od nazw osobowych.
- Praca na tekstach lokalnych – uczniowie zapisują nazwy swojej miejscowości, jej mieszkańców, placów, parków i lokali.
- Dyktando kontrolne z kilkunastoma wyrazami objętymi zmianą.
Przykładowe zadanie z kluczem – popraw zapis zgodnie z zasadami od 2026 r.:
- „Spotkaliśmy krakowian na placu Zbawiciela.” – Krakowian, Placu Zbawiciela
- „To był nie przeczytany list.” – nieprzeczytany
- „Słuchaliśmy koncertu Chopinowskiego.” – chopinowskiego
- „Czuł się nie lepiej niż wczoraj.” – nielepiej
- „Mówił pół żartem, pół serio.” – półżartem, półserio
Czy w sklepie są materiały „zasady od 2026”?
Tak, część materiałów z języka polskiego przygotowano już według nowych reguł. Dotyczy to dyktand z wielkiej i małej litery (klasy 6 i 7), z pisowni łącznej i rozdzielnej oraz „nie” (klasa 7), dyktand „Zmiany pisowni 2026 w praktyce” (klasa 8), zestawu kart pracy o pisowni „nie” w klasie 7 oraz materiału z ortografii i interpunkcji dla klasy 2 liceum. Linki znajdują się pod artykułem.
Jakich błędów nauczyciele najczęściej nie zauważają?
Przy sprawdzaniu prac najłatwiej przeoczyć zmiany, które wyglądają jak dawne błędy. Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na trzy sytuacje:
- „nie” z imiesłowem w zdaniu z dopowiedzeniem – dawniej uczniowie pisali „nie zamknięte przez nikogo drzwi”; dziś poprawnie jest wyłącznie „niezamknięte przez nikogo drzwi”;
- przymiotniki od nazwisk w wypracowaniach o lekturach – „styl sienkiewiczowski”, „bohater mickiewiczowski”, „sonet petrarkowski” piszemy małą literą;
- nazwy miejsc z okolicy szkoły – w tekstach o własnej miejscowości uczniowie często piszą „park Kościuszki” albo „plac Wolności”; według nowych zasad zapisujemy Park Kościuszki i Plac Wolności, jeśli są to nazwy własne obiektów.
Dobrym ćwiczeniem dla całego zespołu polonistów jest wspólne sprawdzenie jednej pracy i porównanie, kto co zaznaczył. Pozwala to ujednolicić ocenianie w szkole.
Gotowe materiały do ćwiczenia nowej pisowni
Dyktanda dla klas 4–8 – komplet 27 zestawów – dyktanda z uzupełniankami i kluczem na cały rok, w tym zestawy według zasad 2026.
Dyktanda – wielka i mała litera, klasa 6 i
klasa 7 – ćwiczenie największej grupy zmian.
Dyktanda – pisownia łączna, rozdzielna i z łącznikiem, klasa 7 – „nie” z imiesłowami i pozostałe zmiany.
Dyktanda – zmiany pisowni 2026 w praktyce, klasa 8 – powtórka wszystkich zmian przed egzaminem.
Pisownia „nie” z różnymi częściami mowy – zestaw kart pracy, klasa 7 – zestaw z kluczem według zasad od 2026 r.
Jeśli chcesz zrobić to samo na tekście, zajrzyj do poradnika Dyktanda w klasach 7–8 przed egzaminem. Następny krok: wybierz jedno dyktando i sprawdź z klasą, które zapisy są dziś inne niż w starych podręcznikach.
Materiały do tego tematu
Najczęstsze pytania
Od kiedy obowiązują nowe zasady pisowni?
Od 1 stycznia 2026 r. Rada Języka Polskiego ogłosiła je w komunikacie z 10 maja 2024 r.
Czy zmieniła się pisownia ó, rz i ch?
Nie. Zmiany dotyczą tylko zasad konwencjonalnych, czyli wielkich liter oraz pisowni łącznej i rozdzielnej.
Czy „wyspa Uznam” piszemy teraz wielką literą?
Nie. Rada wycofała tę zmianę w listopadzie 2025 r., więc wyrazy „wyspa”, „półwysep” w takich nazwach piszemy małą literą.
Czy „ulica” piszemy teraz wielką literą?
Nie. Wyraz „ulica” zostaje pisany małą literą, wielką literą zaczynamy natomiast m.in. Aleję, Plac, Park i Most w nazwach własnych.
Gdzie sprawdzić pełną listę zmian?
Na stronie Rady Języka Polskiego w dziale poświęconym zmianom pisowni 2026 oraz w dokumencie „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”.