Fizyka jądrowa i atomowa na maturze – rozpad, energia, fotoefekt i plan nauki
Krótka odpowiedź
Zadania z fizyki jądrowej i atomowej na maturze z fizyki rozszerzonej rozwiązuje się przez zapis przemiany z zachowaniem liczby nukleonów i ładunku, bilans energii z równoważności masy i energii oraz prawo rozpadu z czasem połowicznego rozpadu.

Fizyka jądrowa i atomowa kończy większość programów szkolnych, więc maturzyści często zostawiają ją na ostatnie tygodnie. To błąd: w arkuszu z 2026 r. wiązka o rozpadzie beta zawierała zarówno jedno z najłatwiejszych, jak i jedno z najtrudniejszych zadań. Ten poradnik pokazuje, jak rozwiązywać zadania z tego działu, czego uczy sprawozdanie CKE, a na końcu proponuje plan nauki całej fizyki rozszerzonej po rozdziałach. Informacje o egzaminie zebraliśmy na stronie matura z fizyki 2027.
W skrócie
- Fizyka PR w 2027 r.: 19 maja o 9:00, 180 minut, 60 punktów; broszura CKE zawiera elementy fizyki atomowej i jądrowej oraz mechaniki relatywistycznej.
- W 2026 r. wiązka o rozpadzie beta miała zadania o poziomach wykonania 62%, 43% i 42%.
- Częste błędy: mylenie energii wydzielanej w reakcji z energią wiązania, błędy w logarytmach i odczycie wykresu.
- Czas połowicznego rozpadu można wyznaczyć kilkoma sposobami – wybierz najkrótszy poprawny.
- Plan nauki: dział po dziale, z diagnostycznym arkuszem co kilka tygodni.
- Zacznij od strony matura z fizyki 2027 i od karty wzorów.
Co pokazała matura 2026 w fizyce jądrowej?

Wiązka zadań 11.1–11.3 dotyczyła fizyki jądrowej i rozpadu beta (jądro neonu-23). Według sprawozdania CKE:
- zadanie 11.1 (z luką) miało poziom wykonania 62% – wymagało podstawowej analizy przemiany,
- zadanie 11.2 (zamknięte) – 42,5%. Wymagało jakościowej analizy przemiany jądrowej i interpretacji równoważności masy i energii. CKE wskazuje, że zdający mogli mylić energię wydzielaną w reakcji (różnica mas substratów i produktów) z energią wiązania jądra (różnica między sumą mas nukleonów a masą jądra). W egzotermicznym rozpadzie beta masa jądra początkowego jest większa niż suma mas produktów,
- zadanie 11.3 (4 pkt) – 41,7%, średni wynik 1,67 punktu. Trzeba było wyznaczyć czas połowicznego rozpadu na podstawie wykresu zależności log₁₀ N od czasu. CKE podaje kilka poprawnych sposobów, a główne błędy dotyczyły działań na logarytmach i ich właściwościach.
Wniosek ogólny CKE jest taki, że o trudności zadania decyduje liczba i złożoność operacji rozumowania, a nie to, czy zadanie jest zamknięte czy otwarte. Nawet zadanie zamknięte potrafi wymagać połączenia kilku informacji.
Jak liczyć rozpad i czas połowicznego rozpadu?

Podstawy, które powinny być automatyczne:
- Zasada zachowania w przemianach jądrowych: suma liczb nukleonów i suma ładunków po obu stronach równania są równe. W rozpadzie β⁻ liczba masowa A nie zmienia się, a liczba atomowa Z rośnie o 1 (powstaje też antyneutrino).
- Czas połowicznego rozpadu T to czas, po którym zostaje połowa początkowej liczby jąder: N(t) = N₀ · 2^(−t/T).
- Gdy dany jest wykres log₁₀ N od t, wartość T można odczytać wprost: znajdź na osi pionowej wartość log₁₀(N₀/2) = log₁₀ N₀ − log₁₀ 2 ≈ log₁₀ N₀ − 0,301 i odczytaj odpowiadający jej czas. To najkrótszy sposób, choć mniej dokładny niż dopasowanie prostej – CKE opisuje go jako najbardziej optymalny w zadaniu 11.3.
Przykład własny: próbka zawiera 8 g izotopu o czasie połowicznego rozpadu 4 dni. Po 12 dniach (3 czasy połowicznego rozpadu) zostaje 8 g · (1/2)³ = 1 g. W zadaniach z wykresem log przypomnij sobie, że log iloczynu to suma logarytmów i log potęgi – wykładnik razy logarytm podstawy; ten właśnie obszar przysporzył zdającym trudności.
Jak liczyć bilans energii i fotoefekt?

Energia wydzielona w reakcji jądrowej: Q = Δm · c², gdzie Δm to różnica mas substratów i produktów. Używaj jednostki masy atomowej (1 u) i stałych z broszury CKE – nie z pamięci.
Zjawisko fotoelektryczne: energia fotonu E = hf = hc/λ rozdziela się na pracę wyjścia W i energię kinetyczną elektronu: E_k = hf − W. Przykład własny: światło o długości fali 400 nm ma energię fotonu ok. 3,1 eV (korzystając z hc ≈ 1240 eV·nm). Jeśli praca wyjścia wynosi 2,3 eV, maksymalna energia kinetyczna elektronów to ok. 0,8 eV. Jeśli energia fotonu byłaby mniejsza niż praca wyjścia, do emisji elektronów w ogóle nie dojdzie – bez względu na natężenie światła.
Widma i poziomy energetyczne atomu wodoru: energia fotonu przy przejściu między poziomami jest różnicą energii poziomów. Przy zadaniach z widmami zapisz najpierw, który poziom jest początkowy, a który końcowy, i czy foton jest emitowany, czy pochłaniany.
Jak rozłożyć naukę fizyki rozszerzonej na 12 rozdziałów?

To nasza propozycja, nie wymóg CKE; dostosuj ją do swojego tempa.
- Listopad–grudzień (diagnoza i fundament): rozdziały 1–2 (kinematyka, dynamika i energia) oraz pierwszy arkusz próbny. Mechanika jest podstawą całej reszty.
- Styczeń: rozdziały 3–5 (bryła sztywna, grawitacja i astronomia, drgania). Bryła sztywna należała w 2026 r. do trudnych działów.
- Luty: rozdziały 6–7 (termodynamika, elektrostatyka). Zwróć uwagę na konwencję znaków w pierwszej zasadzie termodynamiki – CKE wskazuje, że zdający stosują ją niekonsekwentnie.
- Marzec: rozdziały 8–10 (prąd elektryczny, magnetyzm i indukcja, fale i optyka).
- Kwiecień: rozdział 11 (fizyka atomowa i jądrowa) i rozdział 12 (doświadczenia i pomiary) wraz z powtórką trudnych zadań.
- Maj: pełne arkusze próbne na czas i krótka powtórka wzorów z broszury.
Co kilka tygodni rozwiązuj jedną wiązkę zadań z różnych działów, żeby nie zapomnieć wcześniejszych rozdziałów. CKE w opisie arkusza podkreśla, że wiązka zawiera 2–4 zadania wokół wspólnego tematu, ale każde z nich można rozwiązać niezależnie.
Który materiał do którego etapu nauki?
- Dział „fizyka atomowa i jądrowa”:
rozdział 11 zbioru zadań z fizyki – zadania z kluczem i zasadami oceniania.
- Doświadczenia i pomiary:
rozdział 12 – doświadczenia i pomiary.
- Cały poziom rozszerzony:
komplet 12 rozdziałów albo
komplet 8 tematów po 40 zadań.
- Arkusze na czas:
pakiet 4 arkuszy próbnych z fizyki lub pojedynczo, np.
arkusz próbny 1.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 12 materiałówMatura 2027 z fizyki (poziom rozszerzony) – zbiór zadań temat po temacie: komplet 12 rozdziałów, 579 stronTaniej o 39,94 zł niż osobno85,99 zł
- Pakiet: 8 materiałówMatura 2027 z fizyki (poziom rozszerzony) – 8 tematów po 40 zadań z rozwiązaniami (320 zadań)67,99 zł
- Pakiet: 4 materiałyMatura 2027 z fizyki, poziom rozszerzony – pakiet 4 arkuszy próbnychTaniej o 21,97 zł niż osobno41,99 zł
Matura 2027 – arkusze i zbiory zadań
Wszystkie materiały do tego tematu (33)
Arkusze próbne
Serie po 40 zadań z jednego działu
8 tematów po 40 zadań z rozwiązaniami (320 zadań)67,99 zł
Elektrostatyka, prąd stały i obwody – 40 zadań z rozwiązaniami16,99 zł
Optyka: odbicie, załamanie, światłowód i soczewki – 40 zadań z rozwiązaniami16,99 zł
Termodynamika: ciepło, gaz doskonały i silniki cieplne – 40 zadań z rozwiązaniami16,99 zł
Zbiór zadań (rozdziały i komplety)
Zbiór zadań, rozdz. 6 – Termodynamika17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 7 – Elektrostatyka17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 8 – Prąd elektryczny17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 9 – Magnetyzm i indukcja elektromagnetyczna17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 10 – Fale i optyka17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 11 – Fizyka atomowa, relatywistyczna i jądrowa17,99 zł
Zbiór zadań, rozdz. 12 – Pomiary, niepewności i analiza danych17,99 zł
Zestawy działowe do liceum – klasa 1, zakres podstawowy
Zestawy działowe do liceum – klasa 2, zakres podstawowy
Zestawy działowe do liceum – klasa 2, zakres rozszerzony
Zestawy działowe do liceum – klasa 3, zakres podstawowy
Elektrostatyka (kl. 3 ZP)12,99 zł
Prąd elektryczny (kl. 3 ZP)12,99 zł
Magnetyzm i indukcja elektromagnetyczna (kl. 3 ZP)12,99 zł
Fizyka atomowa – foton, widma, zjawisko fotoelektryczne (kl. 3 ZP)12,99 zł
Fizyka jądrowa (kl. 3 ZP)12,99 zł
Fizyka, klasa 3 LO i technikum (zakres podstawowy) (kl. 3 ZP)38,99 zł
Zestawy działowe do liceum – klasa 3, zakres rozszerzony
Materiały w sklepie są autorskie, przygotowane z pomocą narzędzi AI i sprawdzone – nie są arkuszami CKE. Mechanikę i etapy rozwiązania omawia poradnik kinematyka i dynamika na maturze z fizyki, a zasady pracy z arkuszem – arkusze próbne z biologii i chemii – jak je rozwiązywać i oceniać.
Najczęstsze pytania
Czy fizyka jądrowa jest na maturze rozszerzonej każdego roku?
W arkuszu z 2026 r. była wiązka o rozpadzie beta; CKE nie gwarantuje tematów na przyszłe lata, ale dział należy do podstawy programowej, więc warto go powtórzyć.
Czy mogę korzystać z kalkulatora naukowego?
Tak, na fizyce wolno mieć kalkulator naukowy zgodny z wymaganiami komunikatu CKE o przyborach na 2027 r. Broszura ze wzorami i stałymi jest dostępna na egzaminie.
Od czego zacząć powtórkę fizyki, jeśli mam mało czasu?
Od diagnozy: jeden arkusz na czas i analiza, w których działach tracisz najwięcej punktów. Potem rozwiązuj zadania z tych działów, zanim zajmiesz się resztą.
Od czego zacząć
Wejdź na stronę matura z fizyki 2027 i wybierz materiał pasujący do etapu nauki. Szczegóły o kalkulatorze i broszurze znajdziesz w poradniku Matura z fizyki 2027 – karta wzorów.
Źródła
- CKE – Komunikat dyrektora CKE o harmonogramie egzaminów w 2027 r. (20.08.2026)
- CKE – Komunikat o materiałach i przyborach pomocniczych w 2027 r. (20.08.2026)
- CKE – Informator o egzaminie maturalnym z fizyki od roku szkolnego 2024/2025
- CKE – Sprawozdanie z egzaminu maturalnego z fizyki 2026
- CKE – Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki