Procenty na egzaminie ósmoklasisty – jak rozwiązywać zadania krok po kroku
Krótka odpowiedź
Procenty na egzaminie ósmoklasisty rozwiązuje się, ustalając najpierw, od jakiej liczby liczymy procent (podstawę), a dopiero potem wykonując obliczenia; w 2026 r. zadanie z procentami z tabeli miało poziom wykonania 65%, a najczęstszym błędem było przyjęcie niewłaściwej podstawy procentu.

Procenty pojawiają się na egzaminie ósmoklasisty co roku – w zadaniach zamkniętych, w tabelach i w zadaniach otwartych o cenach, rabatach i danych. W 2026 r. CKE zaliczyła obliczenia procentowe do umiejętności, z którymi uczniowie radzą sobie dość dobrze (zadania 1, 5 i 17), ale w zadaniu z tabelą aż około 24% zdających nie zdobyło punktu. Poniżej wyjaśniam, jak rozwiązywać zadania z procentami krok po kroku i na co uważać. Dane pochodzą ze sprawozdania CKE za 2026 r. i informatora (źródła pod artykułem). Zacznij od darmowych zadań z procentów z egzaminu ósmoklasisty (PDF), a pozostałe materiały do matematyki znajdziesz na stronie egzamin ósmoklasisty 2027 – matematyka.
W skrócie
- Arkusz z matematyki: 125 minut, 30 punktów; zadania zamknięte po 1 punkcie, otwarte po 2 lub 3 punkty.
- W 2026 r. zadanie z procentami z danych w tabeli (zad. 17) miało poziom wykonania 65%, ale około 24% uczniów dostało 0 punktów.
- Główne źródło błędów według CKE: niewłaściwa podstawa procentu, źle zinterpretowane zależności („o 8 więcej”), pominięcie grupy, błędy rachunkowe i przepisywania z tabeli.
- Zawsze odpowiedz na pytanie z polecenia i zapisz jednostkę lub „%”.
- Brak nawyku sprawdzania, czy wynik ma sens (np. czy procent nie przekracza 100%, gdy nie powinien), to jeden z błędów wymienionych w podsumowaniu CKE.
Jakie zadania z procentami są na egzaminie ósmoklasisty?

Podstawa programowa w brzmieniu z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) obejmuje w klasach 7–8 obliczenia procentowe, w tym: jaki procent danej liczby stanowi inna liczba, obliczanie procentu liczby i liczby po zmianie o dany procent. Typy zadań, które warto przećwiczyć:
- Procent z liczby – np. 15% z 240 zł.
- Jaki procent liczby stanowi inna liczba – np. 34 z 136 uczniów to ile procent.
- Podwyżki i obniżki – cena po zmianie, zmiana dwukrotna, rabat.
- Liczba, gdy znamy jej procent – np. 25% ceny to 60 zł, ile wynosi cała cena.
- Procenty z tabeli lub diagramu – wymagają ustalenia, który wiersz lub kolumna jest „całością”.
- Proporcje i obliczenia praktyczne – skala, przeliczanie jednostek, ceny jednostkowe.
W 2026 r. zadanie 17 łączyło interpretację tabeli z obliczeniem „jaki procent danej liczby stanowi liczba a” i dotyczyło uczestników Dnia Sportu oraz turnieju tenisa stołowego. Poziom wykonania wyniósł 65% (CKE zaliczyła obliczenia procentowe do łatwiejszych), ale wymagało najpierw ustalenia liczby wszystkich uczestników i liczby grających w tenisa.
Jak rozwiązywać zadania z procentami – metoda w czterech krokach


Krok 1. Ustal podstawę. Zapisz: „100% to …”. W zadaniach o cenach jest to zwykle cena początkowa, w zadaniach z danymi – liczba wszystkich elementów, o które pyta polecenie.
Krok 2. Zapisz dane. Co wiadomo, czego szukamy, jakie zależności są w tekście („o 8 więcej”, „dwa razy mniej”). To zalecenie CKE: przed obliczeniami zapisywać, co wiadomo, czego szukamy i jakie wielkości są powiązane.
Krok 3. Oblicz. Prosta metoda: 1% to jedna setna podstawy. Procent z liczby: podstawa razy procent podzielony przez 100.
Krok 4. Sprawdź wynik. Czy liczba osób jest całkowita? Czy cena jest sensowna? Czy odpowiedź dotyczy tego, o co pytano (cena, liczba osób, procent)?
Przykład 1 – podwyżka po obniżce. Kurtka kosztowała 240 zł. Obniżono ją o 25%, a potem nową cenę podniesiono o 25%. Obniżka: 240 · 0,75 = 180 zł. Podwyżka: 180 · 1,25 = 225 zł. Cena końcowa to 225 zł, czyli mniej niż początkowa, bo drugi procent liczymy od innej podstawy. To typowa pułapka.
Przykład 2 – zależność „o 8 więcej” (nasz własny przykład, wzorowany na typie z 2026 r.). W turnieju wzięło udział 40 uczniów, dziewcząt było o 8 więcej niż chłopców. Chłopców: x, dziewcząt: x + 8, razem 2x + 8 = 40, więc x = 16 chłopców i 24 dziewczęta. Jeśli w tenisa stołowego gra 6 chłopców, to stanowią oni 6/40 = 15% wszystkich uczestników. Gdyby uczeń zrozumiał „o 8 więcej” jako „8 dziewcząt”, dalsze obliczenia byłyby błędne.
Przykład 3 – cena brutto i netto. Cena brutto towaru z podatkiem 23% wynosi 123 zł. Cena netto: 123 : 1,23 = 100 zł.
Przykład 4 – proporcja. 3 kg jabłek kosztuje 10,50 zł, więc 1 kg kosztuje 3,50 zł, a 5 kg – 17,50 zł.
Jakie błędy w procentach opisuje CKE?

W sprawozdaniu z 2026 r., przy zadaniu z tabelą, CKE wskazuje, że trudnością nie były same obliczenia procentowe, lecz poprawne ustalenie danych do ich przeprowadzenia. Najczęściej:
- niepoprawna interpretacja zależności „o 8 więcej”,
- pominięcie jednej z grup uczestników turnieju,
- wybór niewłaściwych wartości do obliczenia szukanego procentu,
- błędy rachunkowe w prostych działaniach,
- błędy przy przepisywaniu danych z tabeli.
Prawie 10% uczniów dostało w tym zadaniu 1 punkt: poprawnie wykonali wybrane etapy, ale zestawili liczbę uczestników turnieju z niewłaściwą liczbą wszystkich uczestników – przyjęli błędną podstawę procentu. Innym wnioskiem CKE z całego arkusza jest to, że w wielu pracach brakowało refleksji nad sensownością wyniku; jako przykład podano potraktowanie liczby 5,4 jako liczby kupowanych opakowań (powinno być 6).
Jak ćwiczyć? Trzy sesje po 30 minut tygodniowo przez trzy tygodnie: tydzień 1 – procent z liczby i jaki procent (z tabel i diagramów), tydzień 2 – obniżki, podwyżki i podatki, tydzień 3 – zadania otwarte łączące procenty z równaniem lub proporcją. Po każdej sesji sprawdź, czy rozwiązanie zawiera: dane, obliczenia, odpowiedź. Pełny opis zadań otwartych i ich oceniania jest w poradniku Zadania otwarte z matematyki na egzaminie ósmoklasisty – jak ocenia CKE, a ogólne błędy – w Egzamin ósmoklasisty z matematyki – najczęstsze błędy. Procenty w klasie 7 omawia Procenty w klasie 7: zadania i błędy.
Do ćwiczeń z procentów polecamy powtórkę D „Procenty, proporcje i obliczenia praktyczne” (karty pracy, testy A i B, zasady oceniania) oraz
40 zadań z procentów, proporcji i obliczeń praktycznych z kluczem. Do statystyki i odczytu tabel –
powtórkę G „Dane, statystyka i prawdopodobieństwo” i
40 zadań z tego działu. Dla uczniów, którzy potrzebują mocniejszego startu w klasie 7, są kartę pracy o procentach i darmowy sprawdzian z procentów w klasie 7. Materiały Pierwszej Ławki są autorskie, przygotowane z pomocą narzędzi AI i sprawdzone; nie są arkuszami CKE.
Materiał do pobraniaEgzamin ósmoklasisty 2027 z matematyki – powtórka G: Dane, statystyka i prawdopodobieństwo (karty pracy, testy A i B, zasady oceniania)
9,99 złMateriał do pobraniaEgzamin ósmoklasisty 2027 z matematyki – Dane, statystyka i prawdopodobieństwo – 40 zadań z kluczem i zasadami oceniania
16,99 zł
Kilka dodatkowych pułapek
Pułapka „procent od procentu”. Jeśli cena wzrosła o 20% i potem spadła o 20%, nie wraca do początku: 100 zł → 120 zł → 96 zł. Za każdym razem inna podstawa. Uczniowie często zakładają, że zmiany się znoszą.
Pułapka „punktów procentowych”. Gdy udział wzrósł z 20% do 25%, wzrost wynosi 5 punktów procentowych, a nie 5%. W zadaniach z diagramów czytaj dokładnie, o co pyta polecenie: o różnicę w punktach procentowych czy o procentową zmianę.
Procenty w tabelach. W zadaniach z tabelą często liczymy procent z wartości, która wcześniej wymaga sumowania. Przykład: w tabeli jest 34, 28 i 38 uczestników trzech zajęć; wszyscy uczestnicy to 100, więc zajęcia z 34 uczestnikami to 34%. Przed obliczeniem procentu zawsze ustal całość.
Rabat i cena końcowa. Gdy cena maleje o 15%, nowa cena to 85% ceny początkowej, czyli mnożymy przez 0,85; gdy rośnie o 15%, mnożymy przez 1,15. Jedno pomnożenie zastępuje dwa kroki (obliczenie procentu i dodanie lub odjęcie).
Jak sprawdzać wynik – trzy testy
- Test rzędu wielkości. Czy 15% z 240 to więcej niż 10% (24) i mniej niż 20% (48)? Wynik 36 mieści się między nimi.
- Test odwrotny. Jeśli 25% liczby to 60, to cała liczba to 240, a 25% z 240 to rzeczywiście 60.
- Test sensu. Liczba osób musi być całkowita, cena dodatnia, a procent z całości nie może przekraczać 100% (chyba że chodzi o wzrost). CKE zaleca w podsumowaniu sprawdzanie, czy wynik może być ujemny, większy niż 100% lub niecałkowity.
Tak zorganizowane ćwiczenia zajmują 20–30 minut tygodniowo i dobrze współgrają z powtórką działu D oraz z zadaniami o danych z tabel. Jeśli uczeń regularnie myli podstawę procentu, zacznij od krótkich zadań, w których każdorazowo głośno mówi: „tyle to jest sto procent”.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 8 materiałówEgzamin ósmoklasisty 2027 z matematyki – pakiet 8 powtórek tematycznych (działy A–H)39,99 zł
- Pakiet: 5 materiałówEgzamin ósmoklasisty 2027 z matematyki – pakiet 5 arkuszy próbnych z powtórkami29,99 zł
Pobierz za darmo fragment (PDF)Egzamin ósmoklasisty 2027 – arkusze i powtórki
Najczęstsze pytania
Czy na egzaminie ósmoklasisty można używać kalkulatora do procentów?
Nie; wyjątek dotyczy ucznia z dyskalkulią, któremu opinia poradni przyznaje kalkulator prosty (komunikat CKE o dostosowaniach).
Ile punktów są warte zadania z procentami?
Zadania zamknięte 1 punkt, otwarte 2 lub 3 punkty.
Czy trzeba zapisywać obliczenia?
W zadaniach otwartych tak: rozwiązanie musi pokazywać tok rozumowania i niezbędne rachunki. Samo podanie wyniku nie wystarcza.
Jak sprawdzić wynik zadania z procentami?
Zapytaj: czy podstawa jest właściwa, czy liczba osób jest całkowita, czy wynik ma sens i czy odpowiada na pytanie z polecenia.
Materiały do tego tematu
Powtórka D: Procenty, proporcje i obliczenia praktyczne – karty pracy, testy A i B, zasady oceniania.
Pakiet 8 powtórek tematycznych z matematyki (A–H) – cały zakres egzaminu.
40 zadań: procenty, proporcje i obliczenia praktyczne.
Zbiór zadań z matematyki według typów – prawda/fałsz, dobieranie i zadania otwarte.
Pakiet 5 arkuszy próbnych z matematyki z powtórkami.