Części mowy w klasie 8 – odmienne i nieodmienne, trudne przypadki, sprawdzian i kartkówka
Krótka odpowiedź
W klasie 8 uczeń rozpoznaje dziesięć części mowy: odmienne – rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik i zaimek – oraz nieodmienne – przysłówek, przyimek, spójnik, partykułę i wykrzyknik (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 996). Na egzaminie ósmoklasisty o części mowy decyduje użycie wyrazu w zdaniu, nie sam wyraz – stąd najczęstsze błędy.

Części mowy w klasie 8 to przede wszystkim powtórka przed egzaminem: odmienne i nieodmienne części mowy uczniowie znają od klasy 4, ale na egzaminie ósmoklasisty pojawiają się w trudniejszej wersji – w zdaniu, w którym ten sam wyraz może być różnymi częściami mowy. Poniżej lista z pytaniami i przykładami, trudne przypadki, typowe błędy z poprawnymi odpowiedziami oraz gotowa kartkówka.
W skrócie
- Czego dotyczy temat: rozpoznawanie dziesięciu części mowy, podział na odmienne i nieodmienne, formy imiesłowów, liczebników i zaimków oraz pisownia „nie” według zasad obowiązujących od 1 stycznia 2026 r.
- Jak sprawdzić: krótka kartkówka (wzór niżej), a na koniec powtórki sprawdzian w dwóch grupach. Gotowy zestaw:
części mowy klasa 8 – sprawdzian A/B i karty pracy PDF (odmienne i nieodmienne części mowy) – 6 kart pracy, sprawdzian w dwóch grupach, klucz i powtórka.
- Na start za darmo: karta pracy „Części mowy” dla klasy 8 albo sprawdzian z części mowy dla klasy 8 – PDF z odpowiedziami; dla słabszych uczniów na rozgrzewkę sprawdzi się karta dla klasy 4.
- Co dalej: części mowy prowadzą prosto do części zdania – tu przyda się
powtórka ze składni dla klasy 8.
Jakie części mowy są odmienne, a jakie nieodmienne?

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 996) wymienia dziesięć części mowy, które uczeń rozpoznaje w wypowiedziach, i wymaga, żeby odróżniał odmienne od nieodmiennych. Wymagania z klas 4–6 obowiązują także w klasach 7–8.
Odmienne – zmieniają formę:
- rzeczownik – kto? co?; odmienia się przez przypadki i liczby (szkoła, Ola, radość),
- czasownik – co robi? co się z nim dzieje?; osoba, liczba, czas, tryb, rodzaj (czytam, zasnął, zrobiłaby),
- przymiotnik – jaki? który? czyj?; przypadek, liczba, rodzaj, stopień (mądry, szkolny),
- liczebnik – ile? który z kolei? (pięć, dwoje, trzeci),
- zaimek – zastępuje inną część mowy (on, mój, który, tyle).
Nieodmienne – mają zawsze tę samą formę:
- przysłówek – jak? gdzie? kiedy? (szybko, wczoraj, blisko),
- przyimek – stoi przed rzeczownikiem lub zaimkiem i tworzy z nim wyrażenie przyimkowe (w, na, przez, spod),
- spójnik – łączy wyrazy lub zdania (i, ale, więc, że, bo),
- partykuła – dodaje odcień znaczeniowy: przeczenie, pytanie, życzenie (nie, czy, niech, oby),
- wykrzyknik – wyraża emocje lub naśladuje dźwięki (och, hej, bęc).
Szybki test: spróbuj zmienić wyraz w zdaniu – postaw go w liczbie mnogiej albo w innym przypadku (dom – domy – domowi). Jeśli się da, część mowy jest odmienna. Pytanie pomaga, ale nie rozstrzyga: na pytanie „jak?” odpowiada przysłówek szybko, a na pytanie „jaki?” – przymiotnik szybki.
Jak rozpoznać część mowy, gdy wyraz ma kilka znaczeń?

O części mowy decyduje użycie w zdaniu, nie sam wyraz. To najczęstsza pułapka w zadaniach egzaminacyjnych.
- Rano padał deszcz. – rano to przysłówek (kiedy?). Mroźne rano przywitało nas szronem. – rano to rzeczownik (określa go przymiotnik).
- Czy zdążymy? – czy to partykuła pytająca. Wolisz herbatę czy kawę? – czy to spójnik (łączy dwa wyrazy).
- Wiem, że przyjdzie. – że to spójnik. Wiem, co przyniesie. – co to zaimek, choć też łączy zdania.
Warto ćwiczyć na parach zdań: uczniowie sami szukają dowodu (pytanie, możliwość odmiany, wyraz określający).
Trudne przypadki: imiesłowy, liczebniki, zaimki
Imiesłowy
Imiesłowy to formy czasownika, które w klasie 7 i 8 trzeba rozpoznawać i poprawnie tworzyć. Dzielą się na dwie grupy – i tylko jedna się odmienia:
- imiesłów przymiotnikowy czynny (-ący): czytający, czytającego – odmienia się jak przymiotnik,
- imiesłów przymiotnikowy bierny (-ny, -ony, -ty): czytany, umyty – odmienia się jak przymiotnik,
- imiesłów przysłówkowy współczesny (-ąc): czytając – nie odmienia się, czynność równoczesna,
- imiesłów przysłówkowy uprzedni (-łszy, -wszy): przeczytawszy, zjadłszy – nie odmienia się, czynność wcześniejsza.
Imiesłowy ćwiczy osobny zestaw: Imiesłowy i imiesłowowy równoważnik zdania, klasa 7.
Materiał do pobraniaImiesłowy i imiesłowowy równoważnik zdania kl. 7 – karty pracy z kluczem, polski
15,99 zł
Liczebniki
Liczebnik jest częścią mowy odmienną, ale ma kilka rodzajów, które warto nazwać na lekcji: główne (pięć), porządkowe (piąty), zbiorowe (dwoje, troje), ułamkowe (pół, półtora) i nieokreślone (kilka, wiele). Wyjątkami w odmianie są pół i półtora (półtorej), które nie odmieniają się przez przypadki.
Najwięcej błędów dotyczy łączenia liczebnika z rzeczownikiem:
- dwaj chłopcy albo dwóch chłopców, ale dwie dziewczynki,
- dwoje dzieci, a dla grupy mieszanej dwoje uczniów (chłopiec i dziewczyna),
- pięciu chłopców, ale pięć dziewczynek.
Rodzaje liczebników i ich odmianę zbiera zestaw dla młodszej klasy: Liczebnik i zaimek, klasa 6 – sprawdzi się też jako karta pracy do powtórki w klasie 8.
Zaimki
Zaimek zastępuje rzeczownik (on, ktoś), przymiotnik (mój, taki), liczebnik (tyle, ile) albo przysłówek (tam, wtedy, jak). W szkolnym podziale zaimek należy do odmiennych części mowy, ale zaimki przysłowne (tu, tam, wtedy, gdzie) się nie odmieniają. Uczniowie często mylą zaimki przymiotne z przymiotnikami: w wyrażeniu wasza klasa wyraz wasza to zaimek, nie przymiotnik.
Przysłówek czy przymiotnik? Partykuła „nie” i wyrażenia przyimkowe

Przysłówek a przymiotnik
Przymiotnik określa rzeczownik i się odmienia (cichy głos, cichego głosu). Przysłówek określa najczęściej czasownik i się nie odmienia (mówi cicho). Wiele przysłówków można jednak stopniować: szybko – szybciej – najszybciej. Stopniowanie to nie odmiana – to częsta pomyłka w zadaniach prawda/fałsz.
Partykuła „nie” – zasady od 1.01.2026
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe zasady pisowni Rady Języka Polskiego. Pisownia „nie” zależy od części mowy, dlatego dobrze powtarzać ją razem z częściami mowy:
- z czasownikami rozdzielnie: nie czytam, nie wiem,
- z rzeczownikami łącznie: nieporządek, niepokój,
- z przymiotnikami i przysłówkami od przymiotników łącznie, teraz także w stopniu wyższym i najwyższym: niemiły, niemilszy, nienajlepiej,
- z imiesłowami przymiotnikowymi zawsze łącznie: niepalący, nieprzeczytana,
- z imiesłowami przysłówkowymi rozdzielnie: nie czytając, nie przeczytawszy,
- z liczebnikami i zaimkami zwykle rozdzielnie: nie pięć, nie mój (wyjątki pisane łącznie to m.in. niejeden, niektórzy).
Na egzaminie w latach 2026–2030 CKE uznaje zarówno dawną, jak i nową pisownię, ale uczniów warto uczyć tylko nowych zasad. Pełne ćwiczenia z kluczem zawiera zestaw Pisownia „nie” z różnymi częściami mowy (zasady od 2026 r.).
Materiał do pobraniaPisownia „nie” z różnymi częściami mowy kl. 7 – karty pracy z kluczem, polski
15,99 zł
Wyrażenia przyimkowe
Wyrażenie przyimkowe to przyimek i rzeczownik (lub zaimek): na stole, przed szkołą, z nim. Przyimek piszemy osobno, a przedrostek łącznie: pod szafą, ale podszedł. Rozdzielnie zapisujemy też utarte wyrażenia, np. na pewno, w ogóle, z powrotem, na razie. W zdaniu wyrażenie przyimkowe bywa przydawką (dom z cegły) albo okolicznikiem (czekam przed szkołą).
Typowe błędy uczniów i poprawne odpowiedzi
- „Trzeci to przymiotnik, bo odpowiada na pytanie który?” Poprawnie: w szkole trzeci to liczebnik porządkowy (który z kolei?).
- „Szybko się odmienia, bo jest szybciej”. Poprawnie: przysłówek się nie odmienia, tylko stopniuje.
- „Czytając to przymiotnik”. Poprawnie: imiesłów przysłówkowy współczesny, nieodmienny.
- „Dwóch koleżanek przyszło”. Poprawnie: dwie koleżanki przyszły.
- „Nie palący”, „nie najlepszy”. Poprawnie według zasad od 2026 r.: niepalący, nienajlepszy.
- „Bardziej lepszy”. Poprawnie: lepszy – stopień wyższy tworzymy jednym sposobem.
- „Poszłem”, „wziąść”. Poprawnie: poszedłem (ale poszłam), wziąć.
Części mowy na egzaminie ósmoklasisty
Egzamin z języka polskiego odbędzie się 10 maja 2027 r. o godz. 9:00. Trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki są w części I, zwykle jako zadania zamknięte (wybór, prawda/fałsz) albo krótka odpowiedź.
Wyniki pokazują, że to trudny obszar:
- w 2025 r. zadanie o formie czasownika (trzeba było rozpoznać formę nieosobową i wskazać formę czasu przeszłego) rozwiązało poprawnie 39% uczniów,
- w 2026 r. zadanie o częściach zdania rozwiązało 33% uczniów; CKE przypomniała, że przydawką może być nie tylko przymiotnik, ale też liczebnik, zaimek, wyrażenie przyimkowe, imiesłów przymiotnikowy czy rzeczownik.
Wniosek: części mowy trzeba powtarzać razem ze składnią i ortografią. W informatorze CKE jest też zadanie, w którym uczeń wyjaśnia różną pisownię „nie” z rzeczownikiem i z czasownikiem – bez znajomości części mowy nie da się go rozwiązać.
Pomysł na powtórkę i kartkówkę

Powtórka na 20 minut – „sortownia”. Uczniowie dostają kilkanaście wyrazów na kartkach (w tym pułapki: rano, czy, tam, trzeci, czytając, pół) i układają je w dwóch kolumnach: odmienne i nieodmienne. Każdą decyzję muszą uzasadnić zdaniem, w którym wyraz występuje. Spory przy pułapkach są celem ćwiczenia.
Kartkówka na 10 minut (z kluczem):
- Wypisz wyrazy nieodmienne ze zdania: Wczoraj Ania i Kuba szli powoli przez park. (wczoraj, i, powoli, przez)
- Określ część mowy wyrazu rano w zdaniach: Rano padał deszcz. / Mroźne rano przywitało nas szronem. (przysłówek / rzeczownik)
- Jaką częścią mowy jest czy w zdaniu Czy zdążymy? (partykuła)
- Zapisz poprawnie: (nie)przeczytana książka, (nie)czytając, (nie)najlepiej, (nie)pięć. (nieprzeczytana, nie czytając, nienajlepiej, nie pięć)
- Wpisz liczebnik: ___ dzieci (2), ___ koleżanki (2), ___ chłopców (5). (dwoje, dwie, pięciu)
- Jaką częścią mowy jest nasz w wyrażeniu nasz dom? (zaimek)
Nieodmienne części mowy dokładniej ćwiczy zestaw dla klasy 6, a całość działu – powtórka „Części mowy i odmiana” dla klasy 8 opisana poniżej.
Co jest w zestawie
Zestaw „Części mowy i odmiana – powtórka” dla klasy 8 to PDF (17 stron) i plik DOCX do edycji. W środku:
- karta 1 – teoria w tabelach (części mowy, przypadki, tryby, aspekt, strona, imiesłowy, stopniowanie, trudne formy) z przykładami i zadaniami na rozgrzewkę,
- karta 2 – ćwiczenia podstawowe (formy czasownika, aspekt, strona bierna, stopniowanie),
- karta 3 – utrwalenie: rozpoznawanie części mowy w zdaniu, formy nieosobowe, tworzenie imiesłowów, poprawianie błędów w odmianie,
- karta 4 – praca z krótkim tekstem i zadania w formule egzaminu ósmoklasisty,
- karty 5 i 6 – sprawdzian w grupach A i B (po 25 minut i 18 punktów, te same typy zadań),
- klucz odpowiedzi do wszystkich kart.
Dodatkowo jest trzystronicowa powtórka (PDF i DOCX): ściąga z tabelami, lista najczęstszych błędów i krótki test „Sprawdź się” z odpowiedziami. Materiał jest zgodny z podstawą 2017 w brzmieniu z 2024 r., a pisownia – z zasadami od 1.01.2026.
Który materiał na jakim etapie nauki?
- Powtórka działu:
Części mowy i odmiana – powtórka, klasa 8 – sześć kart pracy, sprawdzian w grupach A i B oraz klucz; dla ucznia, który chce uporządkować cały dział.
- Sam sprawdzian:
Sprawdzian: Części mowy i odmiana – powtórka, grupy A i B – dla nauczyciela, który kończy dział i potrzebuje dwóch równoległych wersji.
- Zbliża się egzamin:
pakiet 4 arkuszy próbnych z polskiego – próba generalna w formule egzaminu, z zasadami oceniania.
- Przegląd całości: egzamin ósmoklasisty 2027 z polskiego – materiały oraz poradnik Gramatyka i słowotwórstwo na egzaminie ósmoklasisty z polskiego.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 4 materiałyEgzamin ósmoklasisty 2027 z języka polskiego – pakiet 4 arkuszy próbnych z powtórkami23,99 zł
Pobierz za darmo fragment (PDF)Egzamin ósmoklasisty 2027 – arkusze i powtórki
Najczęstsze pytania
Ile jest części mowy w klasie 8?
Dziesięć: pięć odmiennych (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek) i pięć nieodmiennych (przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik).
Czy przysłówek się odmienia?
Nie. Przysłówek można stopniować (szybko – szybciej), ale to nie jest odmiana.
Jak sprawdzić, jaką częścią mowy jest wyraz?
Trzeba go zobaczyć w zdaniu: sprawdzić, na jakie pytanie odpowiada, czy da się go odmienić i do jakiego wyrazu się odnosi.
Czy pisownia „nie” zmieniła się w 2026 r.?
Tak, od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe zasady Rady Języka Polskiego; szczegóły opisano w sekcji o partykule „nie” powyżej. Pomaga też poradnik zasady pisowni od 2026 r. – co musi wiedzieć nauczyciel.
Podsumowanie
W klasie 8 uczniowie zwykle znają definicje części mowy, ale mylą się, gdy wyraz zmienia funkcję w zdaniu. Najwięcej daje praca na parach zdań, test odmiany zamiast samego pytania i powtarzanie części mowy razem z pisownią „nie” i częściami zdania. Następny krok: rozwiąż darmową kartę pracy dla klasy 8, a potem wybierz zestaw działu albo pakiet arkuszy próbnych (w ramkach wyżej). Ogólny plan przygotowań znajdziesz w poradniku Egzamin ósmoklasisty 2027 – terminy, czas i punktacja.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej (Dz.U. 2024 poz. 996)
- CKE – Informator o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
- CKE – Sprawozdanie z egzaminu ósmoklasisty 2025, język polski
- CKE – Wstępne informacje o wynikach egzaminu ósmoklasisty 2026
- CKE – Informacja dyrektora z 20 sierpnia 2025 r. o ocenianiu poprawności ortograficznej (2026–2030)
- Rada Języka Polskiego – komunikat z 7 listopada 2025 r. (zmiany pisowni od 1.01.2026)