Wypracowanie na maturze z polskiego (poziom podstawowy) – kryteria oceniania CKE krok po kroku
Krótka odpowiedź
Wypracowanie na maturze z polskiego na poziomie podstawowym to wypowiedź argumentacyjna o długości co najmniej 300 wyrazów, oceniana w czterech kryteriach na łącznie 35 punktów: spełnienie formalnych warunków polecenia (1 pkt), kompetencje literackie i kulturowe (16 pkt), kompozycja (7 pkt) i język (11 pkt).

Wypracowanie to największa część matury z polskiego na poziomie podstawowym: 35 z 60 punktów, czyli około 58% całego wyniku. Informator CKE opisuje jego ocenę bardzo dokładnie, a mimo to wielu uczniów traci punkty na rzeczach, które da się przewidzieć: błędach rzeczowych, streszczaniu zamiast argumentowania, braku kontekstów albo zbyt krótkiej pracy. Poniżej przechodzimy przez kryteria po kolei. Egzamin z polskiego na poziomie podstawowym w terminie głównym jest 4 maja 2027 r. o godz. 9:00 i trwa 240 minut (harmonogram CKE).
W skrócie
- Co to jest: wypowiedź argumentacyjna na wybrany temat, co najmniej 300 wyrazów (poniżej tej liczby oceniane są tylko dwa kryteria).
- Co trzeba uwzględnić: dwa utwory literackie (w tym lektura obowiązkowa z listy w arkuszu) i dwa konteksty.
- Punkty: 35, w tym 16 za kompetencje literackie i kulturowe, 7 za kompozycję, 11 za język, 1 za spełnienie formalnych warunków polecenia.
- Forma: dowolna, byle argumentacyjna – rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej. Streszczenie nie jest argumentem.
- Uwaga: na poziomie podstawowym nie ma w arkuszu interpretacji wiersza jako osobnego zadania; cały egzamin składa się z dwóch testów i wypracowania.
- Ćwiczenia: pakiet
najczęstsze zadania PP z polskiego.
Jak wygląda temat i jak CKE go ocenia


Zgodnie z informatorem w każdym temacie wskazane są cztery elementy, które trzeba uwzględnić: dwa utwory literackie (lektura obowiązkowa – utwór epicki lub dramatyczny z listy w arkuszu – oraz inny utwór) i dwa konteksty pogłębiające rozumienie utworów (np. historycznoliteracki, biograficzny, kulturowy, biblijny, filozoficzny, historyczny, społeczny). Innym utworem może być inna lektura obowiązkowa, lektura uzupełniająca, utwór nieobjęty listą lektur albo dowolny utwór poetycki.
Dwie reguły z zasad oceniania warto znać na pamięć. Po pierwsze, do pełnej realizacji polecenia wystarczą dwa argumenty. Po drugie, dwa konteksty mogą być z tej samej kategorii – nie musisz łączyć np. historycznego z filozoficznym.
Kryterium 1: spełnienie formalnych warunków polecenia (1 punkt)
To próg, od którego zależy cała reszta: jeśli otrzymasz 0 punktów, we wszystkich pozostałych kryteriach też jest 0. Dostajesz punkt, gdy:
- w pracy nie ma błędu kardynalnego,
- jest odwołanie do lektury obowiązkowej z listy (co najmniej jedno zdanie o niej ma mieć charakter analityczny, nie tylko informacyjny),
- praca przynajmniej częściowo dotyczy problemu z polecenia,
- jest przynajmniej częściowo wypowiedzią argumentacyjną (nie planem ani punktami).
Błąd kardynalny to według informatora błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury, wynikający z nieznajomości głównych wątków lub losów głównych bohaterów (np. łączenie biografii różnych postaci). Dotyczy lektur obowiązkowych omawianych w całości. Jeśli lektura jest przywołana jako kontekst i popełnisz błąd kardynalny, praca dostaje 0 punktów. Dlatego do wypracowania wybieraj lektury, które naprawdę znasz – listę i sposób powtórki opisujemy w poradniku lektury obowiązkowe na maturze 2027.
Kryterium 2: kompetencje literackie i kulturowe (16 punktów)
To prawie połowa wypracowania. Egzaminator ocenia, czy utwory i konteksty zostały wykorzystane funkcjonalnie, czyli czy wspierają Twój tok rozumowania, a nie tylko „pojawiają się w tekście”. Znaczenie mają trzy rzeczy:
- Funkcjonalność utworów. Dwa utwory użyte w pełni funkcjonalnie to najwyższy poziom. Samo streszczenie fabuły, bez wniosku czy refleksji, nie jest funkcjonalnym wykorzystaniem. Przykład zdania analitycznego z informatora: o Lalce – że w Zasławku widać gospodarstwo Prezesowej, realizujące pozytywistyczne idee pracy organicznej. Przykład informacyjnego: że Prus ukazuje obraz Warszawy.
- Poziom argumentacji. Informator rozróżnia argumentację bogatą, zadowalającą i powierzchowną; ta ostatnia opiera się na uogólnieniach i frazach typu „moim pierwszym argumentem jest…”.
- Konteksty. Kontekst wykorzystany funkcjonalnie pogłębia problem; kontekst „tylko przywołany” (data, fakt) liczy się częściowo.
Każdy błąd rzeczowy (np. pomylone nazwisko autora, błędny cytat w cudzysłowie, pomylony wątek poboczny) obniża wynik w tym kryterium o 1 punkt, a ten sam błąd powtórzony kilka razy liczy się jako jeden. Jeśli po odjęciu błędów w tym kryterium zostanie 0 punktów, w kryteriach kompozycji i języka także dostaniesz 0.
Kryterium 3 i 4: kompozycja (7 punktów) i język (11 punktów)
Kompozycja składa się z trzech części: struktura wypowiedzi (do 3 punktów), spójność – logika i uporządkowanie (do 3 punktów) i styl (1 punkt). Dobry plan to teza lub stanowisko we wstępie, rozwinięcie z dwoma argumentami i podsumowanie zgodne z tezą. Pilnuj, żeby argumenty z części głównej nie były sprzeczne ze stanowiskiem ze wstępu – informator podaje to wprost jako obniżenie spójności.
Język to zakres i poprawność środków językowych (do 7 punktów), ortografia (do 2) i interpunkcja (do 2). W zapisie tytułów obowiązuje konsekwencja, a brak cudzysłowu przy tytule liczy się jako błąd interpunkcyjny. Do liczby słów wlicza się wszystkie wyrazy, także tytuły i śródtytuły; liczbę zapisaną cyframi liczy się jako jeden wyraz.
Jak ćwiczyć wypracowanie – plan i materiały


Wypracowanie najlepiej ćwiczyć etapami, tak jak je punktuje CKE. Do każdego etapu mamy osobny zestaw kart pracy z testami A i B – to materiały autorskie, przygotowane z pomocą narzędzi AI i sprawdzone, nie są arkuszami CKE:
- Od tematu do tezy – jak odczytać polecenie i sformułować stanowisko:
Wypracowanie PP – od tematu do tezy.
- Argumenty z lektur – jak dobierać przykłady i konteksty, żeby były funkcjonalne:
Wypracowanie PP – argumenty z lektur obowiązkowych.
- Kompozycja i język – struktura, spójność, styl, interpunkcja:
Wypracowanie PP – kompozycja i język.
Pozostałe części egzaminu to dwa testy: „Język polski w użyciu” (10 punktów) i test historycznoliteracki (15 punktów). Ćwiczysz je zestawami: dwa teksty nieliterackie,
notatka syntetyzująca,
język w tekście,
dwa teksty i tekst ikoniczny, a w teście historycznoliterackim –
od starożytności do pozytywizmu i
od Młodej Polski do współczesności. Wszystkie dziewięć zestawów jest w pakiecie
9 zestawów „najczęstsze zadania maturalne” z polskiego PP.
Materiał do pobraniaMatura 2027 z polskiego (poziom podstawowy) – najczęstsze zadania: Język polski w użyciu – dwa teksty nieliterackie
12,99 złMateriał do pobraniaMatura 2027 z polskiego (poziom podstawowy) – najczęstsze zadania: Notatka syntetyzująca
12,99 złMateriał do pobraniaMatura 2027 z polskiego (poziom podstawowy) – najczęstsze zadania: Język w tekście
12,99 zł
Gotowe arkusze próbne z zasadami oceniania wypracowania to pakiet 4 arkuszy PP, a jak z nich korzystać, wyjaśniamy w poradniku arkusze próbne z polskiego: jak liczyć punkty i analizować błędy. Kryteria oceny wypowiedzi pisemnej z innych egzaminów porównujemy w poradniku jak oceniać wypowiedź pisemną: E8 i matura PP. Wszystko w jednym miejscu: Matura z polskiego 2027.
Przykładowy plan wypracowania na 300 wyrazów
Poniższy szkic ilustruje strukturę, nie jest wzorcową pracą ani gotowcem na egzamin (informator wprost wyklucza prace niesamodzielne):
- Wstęp (3–4 zdania): odczytanie problemu z polecenia i własne stanowisko, czyli teza.
- Argument 1: lektura obowiązkowa – konkretny wątek lub los bohatera, wniosek analityczny powiązany z tezą, kontekst (np. historyczny albo biograficzny).
- Argument 2: drugi utwór – ten sam problem w innym ujęciu, wniosek, drugi kontekst.
- Podsumowanie (2–3 zdania): potwierdzenie tezy, bez nowych wątków.
Taka konstrukcja mieści się w około 300–400 wyrazach i pozwala zrealizować wszystkie wymagania z polecenia: dwa utwory, dwa konteksty, dwa argumenty.
Jak pisać zdania analityczne, a nie informacyjne
Informator podaje wzór różnicy. Zdanie informacyjne mówi, co jest w utworze; analityczne – co z tego wynika dla problemu z polecenia. Dobry nawyk: po każdym przywołaniu wydarzenia dopisz „zatem”, „co pokazuje, że” lub „dzięki temu widać”, a następnie sformułuj wniosek. Jeśli po zdaniu o fabule nie ma wniosku, dopisz go albo usuń zdanie.
Jak uniknąć błędów rzeczowych
- Przed egzaminem sprawdź pisownię nazwisk autorów i imion głównych bohaterów lektur, których używasz.
- Cytuj tylko wtedy, gdy masz pewność co do słów; niepoprawny cytat w cudzysłowie informator liczy jako błąd rzeczowy. Parafraza jest bezpieczniejsza.
- Wybieraj do wypracowania lektury, które znasz w całości, a poza lekturą – utwory, które potrafisz zinterpretować, a nie tylko wymienić.
- Ten sam błąd powtórzony kilka razy liczy się raz, ale każdy nowy błąd odejmuje punkt – dlatego dokładność jest lepsza niż szeroka erudycja z błędami.
Najczęstsze pułapki w tematach wypracowania
Temat zawsze zawiera problem do rozważenia i polecenie, które trzeba zrealizować. Dwa typowe błędy: uczeń pisze o utworze zamiast o problemie z tematu albo pomija stanowisko własne i opiera się wyłącznie na przywołaniu faktów. Pamiętaj, że według informatora problem wskazany w poleceniu obejmuje zakres merytoryczny zagadnienia oraz opinię zdającego wraz z uzasadnieniem – więc praca bez własnego stanowiska nie spełnia pełnych wymagań. Przed pisaniem podkreśl w temacie czasowniki z polecenia i zapisz je na marginesie planu.
Jak ćwiczyć w czasie
Wypracowanie na 300 wyrazów wymaga zwykle kilkudziesięciu minut skupionej pracy. Ćwicz je na czas, a po napisaniu policz wyrazy – nie zakładaj, że „wyszło ponad 300”. Zapisz też, ile minut zajął plan, pisanie i sprawdzenie. Po kilku próbach zobaczysz, czy potrzebujesz szybszego planu, czy dokładniejszego sprawdzania.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 20 materiałówMatura 2027 z języka polskiego – komplet: 8 arkuszy próbnych i 12 zestawów najczęstszych zadań (PP i PR)Taniej o 36,92 zł niż osobno79,99 zł
- Pakiet: 9 materiałówMatura 2027 z polskiego (poziom podstawowy) – pakiet 9 zestawów „najczęstsze zadania maturalne”Taniej o 58,92 zł niż osobno57,99 zł
- Pakiet: 4 materiałyMatura 2027 z języka polskiego (poziom podstawowy) – pakiet 4 arkuszy próbnych z zasadami oceniania37,99 zł
Najczęstsze pytania
Ile wyrazów musi mieć wypracowanie na maturze z polskiego PP?
Co najmniej 300. Jeśli praca jest krótsza, oceniana jest tylko w kryteriach spełnienia formalnych warunków polecenia i kompetencji literackich i kulturowych – w pozostałych jest 0 punktów.
Czy muszę napisać rozprawkę?
Nie. Forma jest dowolna, pod warunkiem że wypracowanie jest wypowiedzią argumentacyjną. Może to być rozprawka, esej, przemówienie, artykuł lub list otwarty.
Czy mogę przywołać film albo komiks?
Komiks, mangę, scenariusz filmowy i grę komputerową informator wyklucza jako utwory literackie, ale można ich użyć jako kontekstu. Film czy spektakl także mogą być kontekstem.
Co jeśli przepiszę fragment z podręcznika lub internetu?
Według informatora praca niesamodzielna, zawierająca fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, skutkuje unieważnieniem egzaminu z polskiego. Dlatego własne argumenty są bezpieczniejsze niż wyuczone gotowce.