„Akademia pana Kleksa” – jak omówić lekturę w klasie 4
Krótka odpowiedź
„Akademię pana Kleksa” w klasie 4 najlepiej omówić w trzech krokach: najpierw świat bajki i niezwykła szkoła, potem bohaterowie – Adaś Niezgódka, pan Kleks i szpak Mateusz – a na końcu rozmowa o wyobraźni i zakończeniu książki.

Akademia pana Kleksa Jana Brzechwy, wydana w 1946 r., to jedna z pierwszych dłuższych książek czytanych w klasie 4. Jest pełna humoru, zabaw słownych i niezwykłych pomysłów, więc dobrze nadaje się do ćwiczeń z wyobraźni i do rozmowy o tym, czym różni się świat fantastyczny od realistycznego.
W skrócie
- Lekturę wystarczy omówić na trzech lekcjach: niezwykła szkoła, bohaterowie, świat fantastyczny i zakończenie.
- Najważniejsze pojęcie dla klasy 4 to fantastyka i jej różnica od realizmu.
- Na koniec sprawdza się szczegóły kartkówką lub sprawdzianem w grupach A i B.
- W roku 2026/27 w klasie 4 książka nie jest obowiązkowa, w klasach 5 i 6 – nadal tak.
W której klasie czyta się „Akademię pana Kleksa”?
W podstawie programowej w brzmieniu z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996) Akademia pana Kleksa jest lekturą obowiązkową w całości dla klas 4–6. W roku 2026/27 klasa 4 uczy się już według nowej podstawy z 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378), która dla klas 4–6 nie ma listy obowiązkowych książek: uczniowie czytają w roku co najmniej 4 dłuższe teksty, wybrane z listy przykładowej lub spoza niej. Akademii pana Kleksa nie ma na liście przykładowej, ale można ją wybrać spoza niej. Dla klas 5 i 6 pozostaje obowiązkowa. Szczegóły w artykule Lektury obowiązkowe w klasach 4–8.
O czym jest „Akademia pana Kleksa”?

Narratorem jest Adaś Niezgódka, uczeń niezwykłej szkoły prowadzonej przez pana Ambrożego Kleksa. Akademia mieści się na końcu ulicy Czekoladowej, w świecie, w którym spotykają się bohaterowie różnych baśni. Pan Kleks przyjmuje wyłącznie chłopców, których imiona zaczynają się na literę A – razem z Adasiem jest ich dwudziestu czterech.
W Akademii nie uczy się zwykłych przedmiotów. Chłopcy przędą litery, leczą chore sprzęty i poznają tajemnice snów. Ważnym bohaterem jest szpak Mateusz – mówi tylko końcówki wyrazów, a według własnej opowieści jest zaczarowanym księciem. Groźną postacią jest golarz Filip, który nie znosi pana Kleksa i jego uczniów. To on wprowadza do Akademii Alojzego – sztucznego chłopca, który na końcu niszczy sekrety pana Kleksa. Akademia przestaje wtedy istnieć, a pan Kleks maleje do rozmiarów guzika.
Jak przeprowadzić lekcje o „Akademii pana Kleksa”?

Propozycja na trzy lekcje.
Lekcja 1 – niezwykła szkoła
- Rozmowa na start: jak wyglądałaby wasza wymarzona szkoła?
- Plan Akademii – uczniowie na podstawie tekstu wypisują, co się w niej znajduje i jakie lekcje się tam odbywają.
- Porównanie: szkoła pana Kleksa i nasza szkoła – tabela podobieństw i różnic.
Lekcja 2 – bohaterowie
- Wygląd i zwyczaje pana Kleksa – uczniowie szukają w tekście szczegółów i rysują portret.
- Adaś Niezgódka jako narrator: dlaczego opowiada w pierwszej osobie?
- Historia szpaka Mateusza – plan wydarzeń w parach.
Lekcja 3 – świat fantastyczny i zakończenie
- Elementy fantastyczne i realistyczne – sortowanie przykładów z książki.
- Rola golarza Filipa i Alojzego w zakończeniu.
- Dyskusja: dlaczego Akademia musiała się skończyć?
Jak omówić świat fantastyczny?

Klasa 4 to dobry moment, by wprowadzić pojęcie fantastyki. Uczniowie mogą zebrać przykłady w dwóch kolumnach:
- realistyczne – szkoła, uczniowie, lekcje, nauczyciel;
- fantastyczne – przędzenie liter, leczenie chorych sprzętów, mówiący szpak, sny zbierane w sennych lusterkach, furtki do sąsiednich baśni.
Następnie warto zapytać, po co autor łączy jedno z drugim. Odpowiedź uczniów – „żeby było ciekawiej” – można rozwinąć: fantastyka pozwala pokazać, jak ważna jest wyobraźnia.
Jakie pytania zadać w dyskusji?
- Czy chcielibyście uczyć się w Akademii pana Kleksa? Dlaczego?
- Która lekcja w Akademii wydaje się wam najciekawsza, a która najdziwniejsza?
- Jakim nauczycielem jest pan Kleks? Co go wyróżnia?
- Dlaczego Mateusz mówi tylko końcówki wyrazów?
- Czy zakończenie książki jest smutne? Co z Akademii zostaje w Adasiu?
Kartkówka z odpowiedziami
- Kto jest narratorem książki? – Adaś Niezgódka.
- Gdzie mieści się Akademia? – Na końcu ulicy Czekoladowej.
- Jakich uczniów przyjmuje pan Kleks? – Tylko chłopców, których imiona zaczynają się na literę A.
- Ilu uczniów jest w Akademii? – Dwudziestu czterech.
- Kim według własnej opowieści jest szpak Mateusz? – Zaczarowanym księciem.
- Jak mówi Mateusz? – Wypowiada tylko końcówki wyrazów.
- Kto jest wrogiem pana Kleksa i Akademii? – Golarz Filip.
- Kto napisał książkę i kiedy ją wydano? – Jan Brzechwa, w 1946 r.
Pełny sprawdzian w grupach A i B, kartkówki i kartę lektury zawiera materiał:
Jeśli klasa czyta więcej lektur w tym roku, sprawdziany do 19 tytułów są w pakiecie Sprawdziany z lektur – szkoła podstawowa.
Pakiet do pobraniaSprawdziany z lektur – pakiet 35 lektur szkoły podstawowej z kartami lektur
79,99 zł
Jak zrobić powtórkę w formie gry?

Po omówieniu książki dobrze działa lekcja z zagadkami, np. escape room: uczniowie w grupach rozwiązują zadania z treści i odkrywają kolejne kody. To szybki sposób, by sprawdzić, kto zapamiętał szczegóły. Jak przygotować taką lekcję, opisano w artykule Escape room na lekcji polskiego.
Jakie zadania twórcze pasują do tej lektury?
- Opis – wymyślona sala w Akademii, z przymiotnikami i określeniem, gdzie co się znajduje.
- Plan dnia – jeden dzień w Akademii oczami nowego ucznia.
- Zaproszenie – pan Kleks zaprasza nowych uczniów; uczniowie ćwiczą elementy zaproszenia.
- Słowotwórstwo – wymyślanie nazw nowych przedmiotów szkolnych w stylu Brzechwy.
Jak połączyć lekturę z nauką o języku?
Brzechwa chętnie bawi się słowami, więc książka daje dobre przykłady do lekcji o języku. Uczniowie mogą wyszukać w tekście nazwy niezwykłych przedmiotów i miejsc, a potem zastanowić się, z jakich wyrazów powstały. Przy historii szpaka Mateusza da się powtórzyć podział wyrazu na sylaby i części: uczniowie odgadują całe słowa, słysząc tylko ich końcówki, a następnie sami układają podobne zagadki dla kolegów. Dobrym ćwiczeniem jest też zamiana zdań z opisu Akademii na pytania – uczniowie utrwalają znaki interpunkcyjne i szyk zdania. Takie krótkie zadania można wpleść w każdą z trzech lekcji, nie wydłużając pracy z lekturą.
Gotowe materiały do tej lektury
Cykl 5 lekcji: Akademia pana Kleksa w klasie 4 – gotowe scenariusze, karty pracy i sprawdzian dla nauczyciela klasy 4.
Sprawdzian z lektury A i B z kartkówkami – klucz i karta lektury dla klas 4–6.
Escape room online z Akademii pana Kleksa – powtórka w formie gry dla klas 4–6.
Pakiet: cykle lekcji z polskiego, klasa 4 – pięć cykli lektur w jednym zestawie, gdy chcesz zaplanować cały semestr.
Więcej sprawdzianów do lektur znajdziesz na stronie sprawdziany z lektur. Zobacz też: lektury obowiązkowe w klasach 4–8 i jak powtórzyć lektury przed egzaminem ósmoklasisty.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 35 materiałówSprawdziany z lektur – pakiet 35 lektur szkoły podstawowej z kartami lektur79,99 zł
Najczęstsze pytania
Kto jest głównym bohaterem „Akademii pana Kleksa”?
Pan Ambroży Kleks, dyrektor Akademii; narratorem i drugim ważnym bohaterem jest Adaś Niezgódka.
Ile lekcji przeznaczyć na tę lekturę?
Zwykle trzy: szkoła, bohaterowie, świat fantastyczny. Z kartami pracy i sprawdzianem – pięć.
Czy „Akademia pana Kleksa” jest lekturą obowiązkową w klasie 4?
W roku 2026/27 nie – klasa 4 ma nową podstawę bez listy lektur obowiązkowych. Dla klas 5 i 6 jest obowiązkowa.
Czy ta książka jest na egzaminie ósmoklasisty?
Tak, jest na liście lektur obowiązkowych z klas 4–6 w informatorze CKE. W latach szkolnych 2024/25 i 2025/26 zadania z tych lektur dotyczyły tylko fragmentu w arkuszu; informator nie przewiduje tego ograniczenia dla egzaminu w 2027 r.
Czy pan Kleks występuje w innych książkach?
Tak, Brzechwa napisał też „Podróże pana Kleksa” i „Tryumf pana Kleksa”.