Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty z polskiego – jak ćwiczyć
Krótka odpowiedź
Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty z polskiego sprawdza część I arkusza: w 2026 r. było 17 zadań wokół dwóch tekstów – literackiego i nieliterackiego – a uczniowie najlepiej radzili sobie z czytaniem utworów literackich, najsłabiej z zadaniami o języku.

Część pierwsza arkusza z polskiego to zestaw zadań do dwóch tekstów: literackiego i nieliterackiego. W 2026 r. było ich 17 (plus wypracowanie jako zadanie 18). Dowiesz się, co dokładnie sprawdzają te zadania, co według CKE poszło dobrze, a co źle, i jak ćwiczyć przez kilka tygodni. Dane pochodzą z informatora i sprawozdania CKE (źródła pod artykułem). Cały zestaw materiałów do polskiego jest na stronie egzamin ósmoklasisty 2027 – język polski.
W skrócie
- Arkusz z polskiego w 2026 r.: 18 zadań, 45 punktów – 12 pkt za zadania zamknięte i 33 pkt za otwarte (w tym wypracowanie za 20 pkt).
- Część I: 17 zadań do tekstu literackiego (fragment opowiadania Lema) i nieliterackiego (fragment tekstu Hawkinga), z zadaniami o lekturach, definicji słownikowej i ogłoszeniu.
- Średni wynik z polskiego w 2026 r.: 65%, mediana 67%.
- Najlepiej: czytanie literatury, charakterystyka bohaterów, odczytanie tekstu kultury. Najsłabiej: zadania o składni, słowotwórstwie i częściach zdania.
- Informator: oba teksty razem – nie więcej niż 1000 wyrazów.
Co sprawdzają zadania z czytania w arkuszu ósmoklasisty?

Według sprawozdania CKE za 2026 r. zadania 1–8 odnosiły się do tekstu literackiego (fragment utworu Stanisława Lema Przyjaciel Automateusza). Sprawdzały czytanie utworów literackich, odbiór tekstów kultury i wiedzę o języku. Zadania 11–14 oraz 16 dotyczyły tekstu nieliterackiego (fragment tekstu Stephena Hawkinga) i badały odbiór tekstu, wnioskowanie, argumentowanie i kompetencje językowe. Osobno były zadania o lekturach obowiązkowych (9, 10 i 15), zadanie z definicją słownikową (4) oraz forma użytkowa – ogłoszenie (17).
Co to znaczy w praktyce? Uczeń musi:
- znaleźć w tekście informację podaną wprost i pośrednio,
- określić temat i problematykę utworu, omówić wątek główny i poboczne,
- scharakteryzować bohatera,
- rozpoznać funkcję środków stylistycznych,
- porównać tekst z innym tekstem kultury lub lekturą,
- odróżnić przykład od argumentu, wskazać relacje między częściami wypowiedzi w tekście nieliterackim,
- napisać krótką formę użytkową.
W 2026 r. CKE wskazała jako dobrze opanowane: wątek główny i poboczne, wyszukiwanie informacji wprost i pośrednio, charakteryzowanie bohaterów, odczytanie tekstu poprzez przekład intersemiotyczny (czyli np. z obrazu na tekst), określanie tematyki i problematyki oraz dostrzeganie relacji między częściami wypowiedzi w tekście nieliterackim. Jako trudne: rozpoznawanie wypowiedzeń pojedynczych i złożonych i przekształcanie ich w wielokrotnie złożone, wskazywanie funkcji formantów w wyrazach pochodnych, rozpoznawanie rodziny wyrazów, nazywanie części zdania. CKE ocenia, że to świadczy o niskiej świadomości językowej.
Jak ćwiczyć czytanie tekstu literackiego i wiersza?

Krótka procedura, którą można trenować na każdym fragmencie:
- Przeczytaj polecenia przed tekstem (30 sekund). Wiesz, czego szukasz: bohatera, narratora, uczucia, funkcji środka stylistycznego.
- Przeczytaj tekst raz w całości, bez zatrzymywania się na trudnych słowach.
- Przy zadaniach wyboru podkreśl w tekście zdanie, które uzasadnia odpowiedź. Jeśli go nie znajdziesz, odpowiedź jest podejrzana.
- Przy zadaniach otwartych odpowiadaj pełnym zdaniem, trzymając się pytania; odpowiedź ma dotyczyć dokładnie tego, o co pytano w poleceniu.
- Środki stylistyczne nazywaj i podawaj ich funkcję: nie „epitet”, tylko „epitet szary dym tworzy ponury nastrój”.
Do ćwiczeń z poezji i odbioru tekstu literackiego jest powtórka B: środki stylistyczne i odbiór tekstu literackiego oraz
zestaw „Analiza i interpretacja wiersza w formule E8”. Dla nauczyciela, który chce poprowadzić to na lekcjach, jest
cykl 5 lekcji o analizie i interpretacji wiersza przed egzaminem.
Jak ćwiczyć tekst nieliteracki, streszczenie i formy użytkowe?

Tekst nieliteracki (popularnonaukowy, publicystyczny, instrukcja, ogłoszenie) wymaga innych nawyków niż literatura. Co ćwiczyć:
- Teza i argument. Zadaj sobie pytanie: co autor chce udowodnić i czym to uzasadnia? CKE zaleca ćwiczenie odróżniania argumentu od przykładu i wnioskowania.
- Układ tekstu. Do czego służy akapit, tytuł, śródtytuł, przykład? Relacje między częściami wypowiedzi uczniowie rozpoznawali w 2026 r. dobrze, ale to umiejętność, którą łatwo stracić.
- Definicja słownikowa. W 2026 r. zadanie 4 wymagało skorzystania z hasła słownikowego. Trenuj odczytywanie skrótów i oznaczeń (np. znaczenie przenośne) oraz dopasowywanie znaczenia do kontekstu.
- Ogłoszenie i inne formy użytkowe. Zadanie 17 wymagało napisania ogłoszenia; trzeba w nim uwzględnić elementy wymienione w poleceniu (np. adresata, nadawcę, cel, miejsce i czas) i zachować formę ogłoszenia. W kryteriach CKE dla form użytkowych ocenia się treść i formę, więc brak elementu formy może kosztować punkt.
Do tego typu zadań służy zestaw „Tekst nieliteracki, streszczenie i formy użytkowe na egzaminie”, a trening różnych typów zadań z arkusza ułatwia
zbiór zadań z polskiego według typów. O zadaniach z gramatyki, które w 2026 r. wypadły najsłabiej, piszemy w poradniku Gramatyka i słowotwórstwo na egzaminie ósmoklasisty z polskiego, a frazeologię ćwiczy się według Frazeologizmy na egzaminie ósmoklasisty – jak ćwiczyć.
Plan na 3 tygodnie (po 3 sesje po 30 minut): tydzień 1 – tekst literacki (bohater, wątki, środki stylistyczne), tydzień 2 – tekst nieliteracki i definicje, tydzień 3 – pełne zestawy zadań na czas i omawianie błędów według typu: nie wiedziałem, nie doczytałem, pomyliłem formę. Podobne podejście CKE zaleca w matematyce: klasyfikowanie błędów według ich rodzaju.
Materiały Pierwszej Ławki są autorskie, przygotowane z pomocą narzędzi AI i sprawdzone; nie są arkuszami CKE.
Przykładowa praca z fragmentem tekstu krok po kroku

Poniższy przykład jest nasz własny, napisany na potrzeby ćwiczenia (nie pochodzi z arkusza CKE). Fragment: „Wieczorem wiatr ucichł. Marta stała przy oknie i patrzyła, jak latarnia zapala się nad pustym podwórkiem. Nikt nie przyszedł. Chociaż umówili się na szóstą, wiedziała już, że czekanie nic nie zmieni.”
Polecenie 1: Określ nastrój fragmentu. Odpowiedź: Nastrój jest smutny i melancholijny – świadczą o tym pustka podwórka, cisza po wietrze i myśl bohaterki, że czekanie nic nie zmieni. Dobra odpowiedź nazywa nastrój i podpiera go dwoma szczegółami z tekstu.
Polecenie 2: Wskaż środek stylistyczny w zdaniu „latarnia zapala się nad pustym podwórkiem” i podaj jego funkcję. Odpowiedź: Epitet „pustym” przy słowie „podwórko” podkreśla samotność bohaterki. Przy środkach stylistycznych przydaje się wzór: nazwa + cytat lub wskazanie + funkcja w tekście.
Polecenie 3: Uzasadnij, że Marta jest rozczarowana. Odpowiedź: Jest rozczarowana, bo nikt nie przyszedł na umówione spotkanie, a ona wie, że czekanie nic nie zmieni. W uzasadnieniu liczy się przywołanie faktu z tekstu, a nie ogólne stwierdzenie.
Jak oceniać własne odpowiedzi
Po rozwiązaniu zadań zapisz przy każdym błędzie jedną z trzech etykiet: nie doczytałem (odpowiedź jest w tekście), nie wiem (brak wiedzy z języka lub lektury), nie spełniłem polecenia (np. podałem środek, ale nie funkcję). W tygodniowym przeglądzie zlicz etykiety. Jeśli przeważa „nie doczytałem”, trenuj podkreślanie fragmentów i powroty do tekstu; jeśli „nie wiem”, wróć do powtórek z lektur i nauki o języku; jeśli „nie spełniłem polecenia”, trenuj czytanie poleceń metodą z poradnika Jak czytać polecenia na egzaminie ósmoklasisty. To samo podejście, czyli klasyfikowanie błędów według rodzaju, zaleca CKE w sprawozdaniu z matematyki.
Zadania o języku w części I
Skoro w 2026 r. zadania o języku były najtrudniejsze, warto je ćwiczyć osobno, w krótkich porcjach po 15 minut: rozpoznawanie wypowiedzeń pojedynczych i złożonych, przekształcanie na wielokrotnie złożone, wskazywanie formantów (przedrostek, przyrostek) i ich funkcji, układanie rodziny wyrazów, nazywanie części zdania i ich funkcji. Zasada: zawsze zaczynaj od orzeczenia – podmiot, dopełnienie i okolicznik łatwiej znaleźć, gdy wiesz, gdzie jest czasownik. W zdaniu złożonym policz orzeczenia: tyle ile orzeczeń, tyle zdań składowych. Przy słowotwórstwie wypisz wyraz podstawowy i formant, a dopiero potem określ znaczenie, jakie formant nadaje.
Co zrobić z lekturami w części czytania
W arkuszu 2026 r. trzy zadania (9, 10 i 15) sprawdzały znajomość lektur obowiązkowych. W takich zadaniach tekst z arkusza jest tylko punktem wyjścia, a odpowiedź wymaga wiedzy o utworze: bohaterach, wątkach, problematyce. Dobrze jest mieć dla każdej lektury kartę: temat, bohaterowie i ich cechy, wątek główny i poboczne, przesłanie, trzy najważniejsze wydarzenia. Taką kartę można zrobić samemu w ciągu 15 minut, a potem wykorzystać do wypracowania. Sposób powtarzania całej listy opisujemy w poradniku Jak powtórzyć lektury na egzamin ósmoklasisty z polskiego, a zadania do konkretnych lektur znajdziesz na stronie egzamin ósmoklasisty 2027 – język polski.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 6 materiałówEgzamin ósmoklasisty 2027 z polskiego – pakiet 6 powtórek tematycznych (działy A–F)39,99 zł
- Zestaw działuAnaliza i interpretacja wiersza w formule E8 – karty pracy z kluczem, polski klasa 815,99 zł
Najczęstsze pytania uczniów o czytanie
Czy trzeba znać cały tekst literacki?
Zadania opierają się na fragmencie z arkusza; lektury obowiązkowe są sprawdzane osobno i wymagają znajomości z lekcji i z własnej powtórki.
Czy można pisać odpowiedzi własnymi słowami?
W zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi tak, jeśli odpowiedź jest zgodna z poleceniem; nie oceniana jest wtedy poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna (chyba że polecenie mówi inaczej).
Czy pomaga czytanie tekstu na głos?
Na egzaminie nie wolno przeszkadzać innym, więc lepiej ćwiczyć czytanie „w głowie” i podkreślanie fragmentów ołówkiem w arkuszu ćwiczeniowym.
Najczęstsze pytania
Ile zadań z czytania jest w arkuszu z polskiego?
W 2026 r. w części I było 17 zadań do dwóch tekstów (literackiego i nieliterackiego) oraz zadania o lekturach i forma użytkowa; razem z wypracowaniem arkusz miał 18 zadań i 45 punktów.
Ile tekstów trzeba przeczytać na egzaminie?
Dwa teksty w arkuszu (literacki i nieliteracki), razem według informatora nie więcej niż 1000 wyrazów, oraz tekst kultury, np. plakat lub obraz.
Czy z czytania ze zrozumieniem można stracić punkty za ortografię?
W zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna nie jest oceniana, chyba że polecenie mówi inaczej (informator).
Od czego zacząć powtórkę?
Od jednego pełnego arkusza w warunkach egzaminu, a potem od działów, w których uczeń tracił najwięcej punktów.
Materiały do tego tematu
Powtórka E: Czytanie ze zrozumieniem – karty pracy, testy A i B, zasady oceniania.
Pakiet 6 powtórek tematycznych z polskiego (A–F) – lektury, środki stylistyczne, gramatyka, rozprawka, czytanie, ortografia.
Powtórka B: środki stylistyczne i odbiór tekstu literackiego.
Zestaw „Analiza i interpretacja wiersza w formule E8” i
sprawdzian do niego.
Zestaw „Tekst nieliteracki, streszczenie i formy użytkowe” i
sprawdzian do niego.