Frazeologizmy na egzaminie ósmoklasisty – jak ćwiczyć z uczniami
Krótka odpowiedź
Frazeologizmy na egzaminie ósmoklasisty warto ćwiczyć w trzech formach: objaśnianie znaczenia, dobieranie związku do sytuacji i poprawne użycie we własnym tekście. Najlepiej zacząć od frazeologizmów z mitologii i Biblii, bo łączą się z lekturami i często pojawiają się w zadaniach.

Związki frazeologiczne to temat, który przewija się przez całą szkołę podstawową – od „dosłownie czy w przenośni?” w klasie 4 po frazeologizmy z mitów i Biblii w klasach 5–6. W klasach 7–8 trzeba go zebrać w całość, bo na egzaminie ósmoklasisty uczeń nie tylko rozpoznaje frazeologizm, ale musi też wyjaśnić jego znaczenie i użyć go we własnym tekście.
W skrócie
- Trzy formy ćwiczeń: objaśnianie znaczenia w kontekście, dobieranie związku do sytuacji i użycie we własnym tekście.
- Od czego zacząć: od frazeologizmów z mitologii i Biblii (np. syzyfowa praca, pięta achillesowa, wdowi grosz), bo łączą się z lekturami.
- Gdzie to wraca na egzaminie: w zadaniach z nauki o języku w części I arkusza, w pracy z tekstem literackim i w wypracowaniu, gdzie przekręcony związek jest błędem językowym.
- Pierwszy krok: darmowa karta pracy o związkach frazeologicznych (PDF).
Czego wymaga się od ucznia na egzaminie?
W zadaniach z języka polskiego frazeologizmy pojawiają się najczęściej w trzech rolach:
- w zadaniach z kształcenia językowego w części I arkusza – uczeń objaśnia znaczenie związku w kontekście tekstu, podaje związek z danym wyrazem albo wybiera sformułowanie o tym samym znaczeniu (takie zadania są w informatorze CKE);
- w pracy z tekstem literackim – trzeba rozpoznać, że wyrażenie ma znaczenie przenośne, i powiązać je z sytuacją bohatera;
- w wypracowaniu – trafnie użyty frazeologizm wzbogaca styl, a błędnie przekształcony (np. „w każdym bądź razie” zamiast „w każdym razie”) jest błędem językowym – informator CKE wymienia błędy frazeologiczne wśród błędów językowych zaznaczanych w wypracowaniu.
Dlatego nie wystarczy wkuć listy. Uczeń musi umieć z frazeologizmem coś zrobić.
Od jakich frazeologizmów zacząć?

Najwięcej daje grupa związków z mitologii i Biblii, bo łączy się z lekturami i wiedzą o kulturze:
- syzyfowa praca – praca bez końca i bez efektu,
- puszka Pandory – źródło nieszczęść, coś, co lepiej zostawić zamknięte,
- nić Ariadny – sposób na wyjście z trudnej sytuacji,
- pięta achillesowa – czyjś najsłabszy punkt,
- koń trojański – podstęp, ukryte zagrożenie,
- wdowi grosz – niewielki dar, który jest dla ofiarodawcy dużym wyrzeczeniem,
- kozioł ofiarny – osoba niesłusznie obwiniona za winy innych,
- manna z nieba – coś, co przychodzi bez wysiłku,
- ziemia obiecana – miejsce upragnione, wymarzone.
Uwaga ortograficzna: według zasad pisowni obowiązujących od 1 stycznia 2026 r. przymiotniki od nazw osobowych pisze się małą literą (np. dramat szekspirowski), a przymiotniki od imion zakończone na -owy, -in, -ów mogą być zapisywane małą lub wielką literą – Rada Języka Polskiego podaje przykład „judaszowe srebrniki” lub „Judaszowe srebrniki”. W materiałach dla uczniów warto konsekwentnie stosować jeden zapis, najlepiej małą literę: „syzyfowa praca”.
Druga grupa to frazeologizmy potoczne, których uczniowie używają, ale często w złej formie: „mieć muchy w nosie”, „owijać w bawełnę”, „wyjść na prostą”, „spalić się ze wstydu”, „trzymać kogoś w szachu”, „nie mieć nic do gadania”.
Jakie ćwiczenia sprawdzają się najlepiej?

- Znaczenie w kontekście. Uczniowie dostają zdanie i wyjaśniają frazeologizm własnymi słowami. Ważne: odpowiedź musi pasować do zdania, a nie być ogólną definicją.
- Dobierz związek do sytuacji. Opis krótkiej scenki i trzy frazeologizmy do wyboru. Uczeń wybiera i uzasadnia.
- Popraw błąd. Zdania z przekręconymi związkami – uczeń przywraca poprawną formę.
- Napisz trzy zdania. Każde z innym frazeologizmem, najlepiej o bohaterze lektury.
- Frazeologizm w wypracowaniu. Przy pisaniu rozprawki uczeń planuje, gdzie użyje jednego trafnego związku.
Przykładowe zadania z odpowiedziami
Zadanie 1. Wyjaśnij znaczenie frazeologizmu w zdaniu: „Porządkowanie szafy z młodszym bratem to syzyfowa praca”.
Odpowiedź: Porządkowanie nie ma sensu, bo brat od razu robi bałagan – praca nigdy się nie kończy i nie przynosi trwałego efektu.
Zadanie 2. Dobierz frazeologizm do sytuacji: Kasia nie przygotowała się do sprawdzianu, więc długo opowiadała o wszystkim, tylko nie o temacie.
Odpowiedź: owijać w bawełnę (mówić nie wprost, unikać sedna).
Zadanie 3. Popraw błędy we frazeologizmach: „Ta decyzja to woda na jego koło”, „Biegł na złamanie nogi”.
Odpowiedź: woda na jego młyn; na złamanie karku.
Zadanie 4. Użyj frazeologizmu „pięta achillesowa” w zdaniu o sobie lub o bohaterze lektury.
Przykładowa odpowiedź: Matematyka zawsze była moją piętą achillesową, dlatego przed egzaminem ćwiczę ją codziennie.
Zadanie 5. Wskaż, który frazeologizm pochodzi z Biblii: a) nić Ariadny, b) wdowi grosz, c) koń trojański.
Odpowiedź: b) wdowi grosz.
Jak urozmaicić powtórkę?

Frazeologizmy dobrze się zapamiętuje w ruchu i w grze. Sprawdzają się:
- kalambury – uczeń pokazuje znaczenie dosłowne, klasa zgaduje związek i podaje znaczenie przenośne;
- domino – na jednej połówce kostki frazeologizm, na drugiej znaczenie innego;
- memory – pary: związek i jego objaśnienie;
- gra „Ja mam… Kto ma…?” – cała klasa łańcuchem łączy frazeologizmy i znaczenia.
Gry są szczególnie przydatne na lekcjach powtórkowych w klasie 8, kiedy uczniowie są zmęczeni arkuszami. Karty do gier łatwo przygotować z frazeologizmów omawianych w klasach 7–8, np. z zestawu kart pracy dla klasy 8.
Jak rozłożyć ćwiczenia w czasie?
Zamiast jednej lekcji wystarczy 5–10 minut na początku co drugiej lekcji przez kilka tygodni. Każdego dnia trzy nowe związki i jeden do powtórki z poprzednich. Przed egzaminem krótki test sprawdzający: 10 frazeologizmów, uczeń objaśnia znaczenie i używa dwóch w zdaniach. Frazeologia łączy się też z innymi zadaniami z nauki o języku, o których piszemy w artykule Gramatyka i słowotwórstwo na egzaminie ósmoklasisty. O pracy nad tekstem własnym przeczytasz w poradniku Wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty.
Jak łączyć frazeologię z lekturami?

Frazeologizmy najlepiej zapadają w pamięć, gdy są przypięte do konkretnej postaci lub sceny. Kilka propozycji na lekcje powtórkowe:
- mity greckie – po przypomnieniu historii Syzyfa, Pandory czy Tezeusza uczniowie sami formułują znaczenie związku i podają współczesny przykład;
- Biblia – przypowieści i opowieści starotestamentowe są źródłem wielu związków; uczniowie mogą wyszukać fragment i wyjaśnić, skąd wzięło się znaczenie przenośne;
- lektury obowiązkowe – zadanie „opisz bohatera jednym frazeologizmem” dobrze rozwija myślenie: kto z bohaterów lektur „trzymał innych w szachu”, a kto „wyszedł na prostą”?
Takie zadania przydają się też w wypracowaniu: uczeń, który ma gotowe skojarzenie frazeologizmu z bohaterem, łatwiej użyje go w argumencie.
Który materiał na jakim etapie nauki?
- Cała szkoła podstawowa:
Frazeologia z klasą – pakiet 5 materiałów, klasy 4–8 – zestawy kart pracy, gry i scenariusz; dla nauczyciela, który buduje frazeologię od klasy 4 do 8.
- Klasy 7–8, przed egzaminem:
Frazeologia na egzaminie ósmoklasisty – zestaw kart pracy, klasy 7–8 – zadania w formule egzaminu; dla ucznia, który powtarza przed maju.
- Mity i Biblia:
Skąd się wzięły te powiedzenia? Frazeologizmy z mitów i Biblii, klasy 5–6 – dla ucznia, który nie zna źródeł związków.
- Powtórki w formie gry:
Frazeologiczne gry do druku, klasy 4–6 – domino, memory i kalambury; dla klasy, która potrzebuje zmiany tempa.
Zadania egzaminacyjne z polskiego zebrano na stronie egzamin ósmoklasisty 2027 z języka polskiego.
Materiały do tego tematu
- Pakiet: 5 materiałówFrazeologia z klasą – pakiet 5 materiałów o związkach frazeologicznych, klasy 4–8Taniej o 4,98 zł niż osobno42,99 zł
- Zestaw działuSłownictwo i frazeologia, zróżnicowanie języka kl. 8 – karty pracy z kluczem, polski15,99 zł
Najczęstsze pytania
Czy frazeologizmy są na egzaminie ósmoklasisty?
Tak. Informator CKE zawiera zadania na rozumienie i użycie związków frazeologicznych w części I arkusza, a w wypracowaniu błędy frazeologiczne są zaznaczane jako błędy językowe.
Ile frazeologizmów powinien znać ósmoklasista?
Nie ma oficjalnej listy. Warto opanować kilkadziesiąt najczęstszych, zwłaszcza z mitologii i Biblii.
Jak piszemy „syzyfowa praca” po zmianach w 2026 r.?
Najbezpieczniej małą literą. Od 2026 r. przymiotniki od imion na -owy, -in, -ów mogą być zapisywane małą lub wielką literą, ale mała litera jest poprawna zawsze.
Czy przekręcony frazeologizm to błąd?
Tak, zmiana składu lub formy utartego związku jest błędem językowym.
Jak najszybciej powtórzyć frazeologię?
Krótkimi seriami: kilka związków dziennie, zadania na znaczenie w kontekście i gry w parach.
Podsumowanie
Frazeologizmy najlepiej ćwiczyć krótko i regularnie: znaczenie w kontekście, poprawianie błędów i użycie we własnym zdaniu. Następny krok: weź darmową kartę pracy, rozwiąż ją z klasą, a potem dobierz zestaw dla klas 7–8 albo cały pakiet. Przypomnienie, jak zadania z nauki o języku wyglądają na egzaminie, znajdziesz w poradniku Jak powtórzyć lektury do egzaminu ósmoklasisty z polskiego, bo frazeologizmy z mitów i Biblii łączą się z lekturami.